Ung thư Tái Phát?

Ở bài này, Asia Genomics sẽ nói về việc các phương pháp điều trị ung thư không thể tiêu diệt hoàn toàn các tế bào ung thư trong cơ thể và vì vậy dẫn đến nguy cơ ung thư tái phát sau này.

Tại sao ung thư trở lại?

Ung thư có thể trở lại và phát bệnh trong cơ thể bệnh nhân sau lần điều trị đầu tiên. Điều này thật sự rất đáng sợ và có nhiều lý do  khác nhau khiến ung thư có thể trở lại.

Ung thư bắt đầu như thế nào?

Nguyên nhân có thể do việc điều trị ban đầu đã không loại bỏ tất cả các tế bào ung thư và các tế bào còn sót lại phát triển thành một hoặc nhiều khối u khác. Một nguyên nhân khác là do trước đó, các khối u đã di căn sang các bộ phận khác của cơ thể và bắt đầu phát triển ở đó để hình thành khối u mới.

Sau khi phẫu thuật

Ung thư có thể tái phát sau khi phẫu thuật do hai nguyên nhân chính sau đây:

  • Một số tế bào ung thư bị bỏ sót lại trong quá trình phẫu thuật cắt bỏ khối u
  • Các tế bào ung thư đã tách khỏi khôi u nguyên phát và di chuyển đến các bộ phận khác của cơ thể. Các tế bào này quá nhỏ để có thể phát hiện được ở lần điều trị đầu tiên

Các bác sĩ phẫu thuật làm hết sức mình để loại bỏ tất cả các tế bào hư hỏng gây ung thư trong quá trình phẫu thuật. Tuy nhiên, luôn luôn có một nhóm nhỏ các tế bào ung thư còn sót lại. Bác sĩ của bạn có thể đề nghị điều trị thêm nếu họ cảm thấy nguy cơ ung thư có thể quay lại.

Các phương pháp điều trị sau phẫu thuật cắt bỏ khối u bao gồm hóa trị, xạ trị, liệu pháp hoóc-môn hoặc sử dụng thuốc điều trị ung thư trúng đích. Các phương pháp điều trị này nhằm mục đích kiểm soát hoặc tiêu diệt tất cả các tế bào ung thư nào còn sót lại.

Sau khi điều trị bằng các phương pháp khác

Đôi khi ung thư có thể trở lại sau quá trình điều trị bằng thuốc ung thư hoặc xạ trị. Điều này xảy ra vì trong lúc điều trị, các tế bào ung thư không thể bị tiêu diệt triệt để. Sẽ luôn có một số nhỏ tế bào bị bỏ sót trong lúc điều trị.

Hóa trị

Các loại thuốc hóa trị tiêu diệt tế bào ung thư bằng cách tấn công các tế bào đang trong quá trình nhân đôi thành 2 tế bào mới. Tuy nhiên, các tế bào ung thư không phân chia đồng loạt vào cũng một thời điểm. Cung như các tế bào bình thường, tế bào ung thư có một khoảng thời gian nghỉ ngơi ngắn trước khi chúng tiếp tục phân chia. Mặc dù khoảng thời gian nghỉ có thể ngắn hơn nhiều đối với tế bào ung thư, vẫn có một số tế bào trong trạng thái “ngủ đông” và không nhân đôi để tạo tế bào mới. Điều này khiến cho các loại thuốc hóa trị chỉ tiêu diệt các tế bào đang hoạt động và đang thực hiện quá trình phân chia. Các tế bào còn lại bị bỏ qua và là nguy cơ để ung thư tái phát sau điều trị.

Hóa trị chỉ tiêu diệt các tế bào ung thư khi chúng đang thực hiện phân chia vì vậy vẫn còn sót lại một số tế bào khiến ung thư tái phát sau này

Hóa trị chỉ tiêu diệt các tế bào ung thư khi chúng đang thực hiện phân chia vì vậy vẫn còn sót lại một số tế bào khiến ung thư tái phát sau này

Chính vì vậy, điều trị ung thư bằng hóa trị thường được chia thành nhiều giai đoạn khác nhau. Việc chia nhỏ phác đồ điều trị giúp tiêu diệt được số lượng lớn nhất có thể các tế bào ung thư đang phân chia vì các tế bào đang nghỉ ngơi khi bệnh nhân tiến hành lần điều trị đầu tiên có thể sẽ phân chia vào lần điều trị tiếp theo.Tuy nhiên, dù có chia quá trình hóa trị ra nhiều giai đoạn đến bao nhiêu cũng không thể đảm bảo rằng liệu pháp này sẽ giết chết toàn bộ tế bào ung thư trong cơ thể. Các bác sĩ sẽ cố gắng giảm bớt số lượng tế bào ung thư càng nhiều càng tốt cho bệnh nhân và mong rằng các tế bào còn lại sẽ bị giết bởi hệ thống miễn dịch của cơ thể hoặc có thể tự chết đi.

Xạ trị

Xạ trị phá vỡ các liên kết ADN trong tế bào. Những vết nứt này ngăn chặn các tế bào ung thư phát triển và phân chia và có thể làm cho chúng chết đi. Các tế bào bình thường ở vị trí gần với các tế bào ung thư có thể bị tổn thương do bức xạ từ quá trình xạ trị. Tuy nhiên, đa phần chúng sẽ tự phục hồi và quay trở lại hoạt động bình thường sau một thời gian. Nếu quá trình xạ trị không giết tất cả các tế bào ung thư, chúng sẽ tái phát vào một thời điểm nào đó trong tương lai bằng việc hình thành các khối u mới.

Xạ trị phá vỡ các liên kết trong ADN khiến các khối u không thể tiếp tục phát triển, tuy nhiên vẫn không thể laoij bỏ hoàn toàn tất cả tế bào ung thư

Xạ trị phá vỡ các liên kết trong ADN khiến các khối u không thể tiếp tục phát triển, tuy nhiên vẫn không thể loại bỏ hoàn toàn tất cả tế bào ung thư (Nguồn ảnh: Hello Doktor)

Điều trị trúng đích

Các loại thuốc điều trị ung thư trúng đích hoạt động bằng cách “nhắm vào các mục tiêu” là những khác biệt ở tế bào ung thư để tiêu diệt chúng. Một số phương pháp điều trị bằng thuốc nhắm trúng đích có thể loại bỏ hoàn toàn ung thư. Đa phần các trường hợp khác, phương pháp này giúp làm giảm mức độ ung thư hoặc kiểm soát bệnh trong một vài tháng hoặc vài năm. Các loại thuốc này khiến ung thư có vẻ như đã được chữa khỏi hoàn toàn và không cho thấy sự phát tác nào trong các bài kiểm tra và xét nghiệm. Tuy nhiên, cũng như các phương pháp khác, vẫn có một nhóm nhỏ các tế bào còn lại trong cơ thể. Chúng có thể bắt đầu phát triển trở lại sau một thời gian hoặc khi ngừng điều trị.

Ung thư kháng thuốc trong quá trình điều trị

Đôi khi ung thư có thể kháng lại thuốc và phác đồ điều trị. Ung thư phát triển từ các tế bào bình thường bị biến đổi (đột biến) và trở thành tế bào lỗi, hay tế bào ung thư. Quá trình đột biến xảy ra trong các gen của tế bào. Những thay đổi về gen này làm cho tế bào ung thư hoạt động khác với tế bào bình thường và chúng không dừng lại ở đây. Các tế bào ung thư có thể tiếp tục đột biến và trở nên ngày càng bất thường.

Một số dạng đột biến có thể tạo ra cho các tế bào ung thư một cơ chế mới kháng lại với tất cả phương pháp điều trị ung thư bao gồm hóa trị,  liệu pháp nhắm trúng đích hoặc liệu pháp hormon. Bác sĩ sẽ cân nhắc thực hiện kết hợp nhiều liệu pháp điều trị khác nhau nếu trường hợp tế bào ung thư kháng thuốc xảy ra. Trường hợp tệ nhất là khi các tế bào lỗi đột biến và kháng lại nhiều loại thuốc hoặc phương pháp điều trị ung thư cùng một lúc. Các bác sĩ gọi đây là trường hợp đa kháng thuốc ở ung thư.

Các nhà khoa học đã tìm thấy một đột biến di truyền có khả năng gây kháng thuốc trong quá trình điều trị ung thư. Các đột biến gen này ngăn không cho các loại thuốc điều trị tiếp cận các tế bào ung thư. Hay nói cách khác, chúng giúp cho các tế bào ung thư không phải uống thuốc trị bệnh. Các tế bào kháng thuốc có hàm lượng cao một chất có tên gọi là p-glycoprotein. P-glycoprotein là một protein được tìm thấy trong thành tế bào và hoạt động như một máy bơm loại bỏ độc tố ra khỏi tế bào. Các tế bào ung thư với hàm lượng p-glycoprotein cao rất có khả năng trong việc ngăn chặn các loại thuốc điều trị ung thư.  Giới y khoa đã và đang tiếp tục nghiên cứu về sự kháng thuốc của ung thư. Để có thể điều trị ung thư hiệu quả hơn, chúng ta cần phải tìm cách vượt qua vấn đề này.

Chữa khỏi hoàn toàn hay làm thuyên giảm bệnh ung thư?

Ngày nay, có rất nhiều loại ung thư đã có thể được chữa dứt hoàn toàn. Nguy cơ khỏi bệnh càng cao hơn nếu bệnh nhân thực hiện một lối sống lành mạnh tầm soát ung thư thường xuyên để sớm phát hiện các nguy cơ. Tuy nhiên, ngay cả khi đã hoàn thành điều trị, ung thư vẫn có thể trở lại sau nhiều năm. Vì vậy, bệnh nhân thường thấy bác sĩ tránh dùng từ “chữa khỏi” đối với bệnh ung thư dù các kết quả cho thấy cơ thể không còn dấu hiệu của ung thư còn sót lại sau đợt trị liệu. Thay vào đó, bác sĩ sẽ nói rằng bệnh ung thư của bệnh nhân đang trong quá trình thuyên giảm. Điều này có nghĩa là bệnh nhân hiện không có dấu hiệu của ung thư. Và nếu bác sĩ thông tin rằng cơ thể bệnh nhân vẫn còn các tế bào ung thư, điều này có nghĩa là:

  • Các tế bào ung thư còn quá ít để có thể tìm thấy
  • Tế bào ung thư còn sót lại với số lượng quá ít để gây nên triệu chứng
  • Ung thư hiện không xảy ra do các tế bào đang không hoạt động

Các bác sĩ không thể chắc chắn rằng ung thư đã hoàn toàn biến mất sau khi điều trị. Vì vậy, họ có thể sẽ gợi ý một số hướng điều trị lâu dài, chẳng hạn như liệu pháp hóc-môn hoặc kê toa các loại thuốc ung thư được trong liệu pháp nhắm trúng đích. Điều trị bổ trợ cũng có thể bao gồm hóa trị hoặc xạ trị sau phẫu thuật để ngăn chặn sự tái phát của ung thư.

Sống với nguy cơ ung thư tái phát

Có thể sẽ rất khó khăn để tiếp tục sống với thực tế rằng bệnh ung thư có thể trở lại. Ngay cả khi các bác sĩ nói rằng họ chắc chắn 95% bệnh lý của đã ổn định, bệnh nhân có thể cảm thấy rất khó chịu khi không ai có thể nói chắc chắn rằng họ đã được chữa trị hoàn toàn.

Một số bệnh nhân không thể ngừng nghĩ đến việc ung thư sẽ trở lại sau khi kết thúc điều trị. Họ cảm thấy sợ hãi về tương lai và luôn do dự. Một vài trường hợp bệnh nhân còn có thể cảm thấy buồn chán hoặc lâm vào tình trạng trầm cảm.

Mỗi ngày trôi qua là dấu hiệu của tỷ lệ ung thư tái phát giảm đi. Hầu hết các bệnh ung thư có khả năng quay trở lại trong khoảng 2 năm đầu sau khi kết thúc quá trình điều trị ban đầu. Ung thư thường ít tái phát sau 5 năm và đối với một số loại ung thư, bác sĩ sẽ thông báo rằng bệnh nhân đã được “chữa khỏi” sau 10 năm không tái phát.

Tuy nhiên, luôn nhớ là khả năng ung thư trở lại là luôn có. Một số người sẽ cảm thấy rất khó để đối mặt với suy nghĩ này, nhưng có một số điều có thể giúp được phần nào trong quá trình tiếp tục sống sau điều trị ung thư. Bệnh nhân có thể nói chuyện với những bệnh nhân ung thư khác vì họ là người hiểu rõ nhất về nỗi lo tái phát ung thư. Hoặc bệnh nhân có thể nói chuyện với một chuyên viên tư vấn y khoa để có thể giúp họ tìm cách giải quyết nỗi sợ hãi và lo lắng.

Đọc thêm về quá trình phát triển của bệnh ung thư

U Lành Tính và U Ác Tính? Quá Trình Tế Bào Ung Thư Phát Triển

Các Thời Kỳ & Giai Đoạn Ung Thư