Ảnh Hưởng Của Ung Thư Tới Cơ Thể – Phần 4: Hệ Nội Tiết Và Bệnh Ung Thư

Xem phần 3 : Hệ Miễn Dịch Và Bệnh Ung Thư

Trang này nói về hệ thống hormone (hooc-môn) và ung thư có thể ảnh hưởng như thế nào đến hệ nội tiết. Thông tin về liệu pháp hormon và khả năng điều trị một số loại ung thư liệu pháp này.

Hệ nội tiết

Hệ nội tiết là mạng lưới các tuyến và cơ quan trong cơ thể sản sinh ra hormone. Sơ đồ bên dưới cho thấy các phần chính của hệ nội tiết.

Hệ nội tiết

Hệ nội tiết

Kích thích tố (hormone) và cách hoạt động của hormone

Hormone là các chất tự nhiên được tạo ra bởi các tuyến và cơ quan của hệ nội tiết. Máu của chúng ta mang các kích thích tố đi quanh cơ thể. Mỗi tuyến sinh ra một loại hoóc-môn khác nhau và hầu hết các tuyến sản xuất nhiều hơn một loại hormone.
Có rất nhiều kích thích tố khác nhau. Chúng hoạt động như sứ giả hóa học giữa các phần trên cơ thể khác nhau. Mỗi loại hoạt động trên các tế bào đặc biệt có khả năng tiếp nhận và phản ứng với thông điệp của hormone đó.
Mỗi hormone có một mục đích khác nhau. Chúng kiểm soát cách chúng ta phản ứng với những thay đổi trong môi trường xung quanh:

  • Tăng trưởng và phát triển
  • Hoạt động cơ thể
  • Tâm trạng
  • Chức năng tình dục
  • Sinh sản

Các tuyến sản sinh ra kích thích tố (hormones) và giải phóng chúng vào máu. Các hormones sau đó di chuyển từ tuyến đến các tế bào đích và kết nối với một phần của tế bào được gọi là thụ thể. Kết nối sẽ kích hoạt phản hồi trong tế bào. Các phản hồi phụ thuộc vào loại hormone.
Vùng dưới đồi và tuyến yên trong não kiểm soát toàn bộ hệ nội tiết và mức hormone trong cơ thể.

Vùng dưới đồi

Vùng dưới đồi là một phần của não bộ và không thực sự là một phần của hệ nội tiết. Cơ quan này ảnh hưởng tới tuyến yên để kiểm soát hoạt động của các tuyến khác.

vung-duoi-doi

Vùng dưới đồi phản ứng với những thay đổi về số lượng kích thích tố trong cơ thể. Khi mức hoóc-môn giảm xuống, vùng dưới đồi báo hiệu cho tuyến yên. Các tuyến yên sau đó sản xuất kích thích tố nhằm ra lệnh cho các tuyến khác sản xuất hormone mà cơ thể cần.

Vùng dưới đồi phản ứng với những thay đổi về số lượng kích thích tố trong cơ thể. Khi mức hoóc-môn giảm xuống, vùng dưới đồi báo hiệu cho tuyến yên. Các tuyến yên sau đó sản xuất kích thích tố nhằm ra lệnh cho các tuyến khác sản xuất hormone mà cơ thể cần.

Ví dụ, tuyến giáp sản sinh ra các hormone tuyến giáp. Tuyến giáp chỉ thực hiện việc sản xuất này khi vùng dưới đồi phát hiện mức độ hormone tuyến giáp thấp. Vùng dưới đồi báo hiệu cho tuyến yên để tạo ra hormone kích thích tuyến giáp (TSH – thyroid stimulating hormone). TSH sau đó kích thích tuyến giáp sản xuất hormon tuyến giáp.

Khi hormone tuyến giáp đạt mức thích hợp, vùng dưới đồi báo hiệu cho tuyến yên ngừng sản xuất TSH. Tuyến giáp sau đó ngừng sản xuất hormon tuyến giáp. Các bác sĩ gọi đây là cơ chế phản hồi tiêu cực và cũng là một trong những cách cơ thể kiểm soát mức độ hormone.

Tuyến yên

Đây là một tuyến nhỏ ở đáy não. Bạn có thể thấy nó trong sơ đồ trên. Tuyến yên sản xuất ra một số loại kích thích tố (hormone) và kiểm soát nhiều chức năng khác của cơ thể. Hormones tuyến yên báo hiệu cho các bộ phận khác sản xuất hoặc dừng sinh ra các hormone.

Các hormone tuyến yên có thể kiểm soát:

  • kiểm soát hormone tăng trưởng
  • quá trình trao đổi chất, bằng cách sản xuất kích thích tố tuyến giáp (TSH)
  • mức độ steroid, bằng cách sản xuất hormone tuyến thượng thận
  • sản xuất sữa mẹ sau khi sinh bằng cách sản xuất prolactin

Tuyến yên cũng kiểm soát việc sản xuất trứng ở phụ nữ và sản xuất tinh trùng ở nam giới. Nó tạo ra 2 kích thích tố được gọi là hormon kích thích nang (FSH) và hormone luteinising (LH). Chúng kiểm soát mức estrogen của phụ nữ và mức testosterone ở nam giới. Mức FSH và LH lần lượt được kiểm soát bởi vùng dưới đồi.

Tuyến tùng

Tuyến tùng là một tuyến rất nhỏ sâu trong não có nhiệm vụ sản xuất hoóc-môn melatonin giúp kiểm soát các mô hình giấc ngủ của chúng ta.

tuyến-tùng

Tuyến giáp và tuyến cận giáp

Tuyến giáp và tuyến cận giáp nằm ở đáy cổ.

Tuyến giáp

tuyến-giáp

Tuyến giáp sản xuất ra các nội tiết tố sau đây:

  • T3 hay còn được gọi là hoóc-môn tri-iodothyronine
  • T4 hay còn được gọi là hoóc-môn thyroxine calcitonin
  • Calcitonin

Các hormon T3 và T4 giúp kiểm soát mức độ hoạt động của cơ thể. Đây còn được biết đến là tỷ lệ trao đổi chất của bạn (metabolic rate). Nếu tuyến giáp của bạn không tạo ra đủ lượng hoóc-môn này, cơ thể sẽ tăng cân nhanh, luôn cảm thấy rất mệt mỏi và thiếu năng lượng. Đây là trường hợp tuyến giáp hoạt động kém.

Khi tuyến giáp tạo ra quá nhiều hoóc-môn T3 và T4, những triệu chứng như lo lắng, căng thẳng, khó thư giãn có thể xuất hiện. Đây là trường hợp tuyến giáp hoạt động quá mức, tạo ra quá nhiều hoóc-môn không cần thiết cho cơ thể.

Calcitonin là hooc-môn kiểm soát lượng canxi của cơ thể.

Tuyến cận giáp

tuyen can giap

Tuyến cận giáp là 4 tuyến rất nhỏ bên cạnh tuyến giáp. Chúng tạo ra hoóc-môn tuyến cận giáp có tên gọi là PTH. Hooc-môn PTH hoạt động cùng với hooc-môn calcitonin ở tuyến giáp và vitamin D trong cơ thể để điều chỉnh lượng canxi thích hợp để hoạt động bình thường.

Tuyến tụy

Tuyến tụy nằm ở giữa vùng bụng và được bao quanh bởi dạ dày, gan, lá lách, túi mật và ruột non; nằm sau dạ dày sát thành sau của ổ bụng. 

tuyen-tuy

Tuyến tụy dài khoảng 6 inch (khoảng 15cm) và có hình dạng như một chiếc lá. Tuyến tụy sản xuất insulin giúp kiểm soát lượng đường trong máu. Nó cũng sản xuất ra kích thích tố khác giúp tiêu hóa, bao gồm:

  • Glucagon
  • Somatostatin
  • Polypeptide tụy

Tuyến thượng thận

Cơ thể có 2 tuyến thượng thận, một ở trên mỗi thận. 

tuyen thuong than

Tuyến thượng thận tạo ra một số kích thích tố sau đây. Cortisol là một hoóc-môn steroid tự nhiên ảnh hưởng đến nồng độ đường trong máu. Aldosterone là hoóc-môn giúp điều hòa và cân bằng lượng nước và muối của cơ thể. Đây cũng là chất giúp giữ ổn định huyết áp của chúng ta.

Các tuyến thượng thận cũng sản xuất một lượng nhỏ các hoóc-môn giới tính ở nam và nữ, bao gồm estrogen và testosterone.

Một hoóc-môn quan trọng khác được sản xuất trong tuyến thượng thận là adrenaline (epinephrine). Adrenaline giúp chúng ta phản ứng nhanh chóng khi bị căng thẳng. Một hormone tương tự, noradrenaline (norepinephrine), cũng giúp chúng ta phản ứng nhanh chóng dưới các tình huống áp lực.

Buồng trứng

Buồng trứng sản xuất 2 hoóc-môn giới tính quan trọng ở nữ giới là estrogen và progesterone. Hai hoóc-môn này cùng nhau kiểm soát chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ.

tu-cung

Estrogen giúp phát triển các đặc tính sinh dục nữ ở tuổi dậy thì. Progesterone là một hoóc-môn cần thiết trong việc duy trì thai kỳ.

Tinh hoàn

Tinh hoàn tạo ra testosterone nội tiết tố. Hooc-môn này ảnh hưởng đến các đặc tính ở nam giới như giọng nói trầm.

tinh-hoan

Testosterone cũng kiểm soát tính hám dục (ham muốn tình dục) và khả năng cương cứng.

Hormone và ung thư

Một số tế bào ung thư có thể tạo ra các hoóc-môn lưu thông trong cơ thể và gây ra các triệu chứng của bệnh ung thư. Đây được gọi là hội chứng paraneoplastic. Các triệu chứng phụ thuộc vào loại hormone đặc biệt được tạo ra bởi tế bào ung thư vào hệ nội tiết. Ví dụ, một số tế bào ung thư phổi sản xuất ra các loại hoóc-môn gây ra các triệu chứng sau đây:

  • Cảm giác bồn chồn, nóng bức trong người
  • Tê ở ngón tay hoặc ngón chân
  • Yếu cơ
  • Chóng mặt

Các phương pháp điều trị ung thư bằng liệu pháp hoóc-môn thay đổi lượng nội tiết tố mà cơ thể tạo ra. Phương pháp này được thực hiện bằng cách ngăn chặn sự hoạt động của các kích thích tố trong hệ điều tiết do các tế bào ung thư sản sinh ra. Hoặc việc điều trị có thể làm giảm lượng hooc-môn mà cơ thể tạo ra. Điều trị bằng liệu pháp hooc-môn có thể làm giảm nguy cơ ung thư tái phát sau khi chấm dứt quá trình điều trị hoặc cũng có thể ngừng hoặc làm chậm sự phát triển của tế bào ung thư trong một thời gian.

Ung thư Tái Phát?

Hoóc-môn giới tính là loại hoóc-môn phổ biến nhất bị ảnh hưởng và có tác động trực tiếp đến bệnh ung thư và cách điều trị. Nồng độ hoóc-môn giới tính thấp có thể dẫn đến các phản ứng phụ trong quá trình điều trị ung thư như cảm giác nóng bừng như lửa đốt, vã mồ hôi, ảnh hưởng đến trí nhớ, xương yếu và rối loạn giấc ngủ. 

Đôi khi, phương pháp điều trị có thể bao gồm việc ngăn chặn cơ thể tạo ra một loại hoóc-môn. Ví dụ, các bác sĩ có thể loại bỏ tuyến giáp để ngừng quá trình sản xuất hooc-môn từ tuyến giáp. Sau đó, bệnh nhân ung thư đó cần phải sử dụng hooc-môn thay thế trong suốt quãng đời còn lại của họ.

Phần 1: Hệ tuần hoàn máu và bệnh ung thư

Phần 2: Hệ bạch huyết và bệnh ung thư

Nguồn: Cancer Research